← Son Yaprak1658 kelime · ~8 dk
Kamu malı · O. Henry · Hikâye

Son Yaprak

Zatürreye yakalanan genç ressam Johnsy'nin, duvardaki sarmaşığın son yaprağı düşünce öleceğine inanması ve yaşlı bir ressamın fedakârlığı.

01Son Yaprak

Washington Meydanı'nın batısındaki küçük bir semtte sokaklar çıldırmış ve "yer" denilen küçük şeritlere bölünmüştü. Bu "yerler" garip açılar ve eğriler çiziyordu. Bir sokak kendisini bir iki kez kesiyordu. Bir sanatçı bu sokakta değerli bir olasılık keşfetmişti: Boya, kâğıt ve tuval faturasını elinde tutan bir tahsildar bu yolu geçerken, hesaba tek kuruş ödenmeden birden kendisiyle geri dönerken karşılaşabilirdi!

Böylece sanatçılar çok geçmeden kuzeye bakan pencereler, on sekizinci yüzyıl çatı uçları, Hollanda tavan arası odaları ve ucuz kiralar arayarak şirin eski Greenwich Village'a üşüştü. Sonra Altıncı Cadde'den birkaç kalay bardak ve bir iki ısıtıcı kap getirip bir "koloni" oluşturdular.

Alçak, üç katlı bir tuğla binanın en üst katında Sue ile Johnsy'nin atölyesi vardı. "Johnsy", Joanna'nın kısaltmasıydı. Biri Maine'liydi, öbürü Kaliforniyalı. Sekizinci Cadde'deki bir "Delmonico" lokantasının sabit menü masasında tanışmışlar ve sanatta, hindiba salatasında ve bol kollu bluzlarda zevklerinin o kadar uyumlu olduğunu görmüşlerdi ki ortak bir atölye ortaya çıkmıştı.

Bu mayıs ayındaydı. Kasımda, doktorların Zatürre dediği soğuk, görünmez bir yabancı koloninin içinde dolaşıp buz gibi parmağıyla şuna buna dokundu. Doğu yakasında bu yıkıcı cüretle yürüyüp kurbanlarını onlarca kişi hâlinde yere seriyordu, ama dar ve yosun tutmuş "yerlerin" karmaşasında ayakları yavaş yürüyordu.

Bay Zatürre pek şövalyece bir yaşlı beyefendi sayılmazdı. Kaliforniya'nın hafif rüzgârlarıyla kanı incelmiş küçücük bir kadın, kırmızı yumruklu, soluğu kısa yaşlı herif için pek de adil bir av değildi. Ama Johnsy'ye vurdu; o da boyalı demir yatağında pek kıpırdamadan, küçük Hollanda pencerelerinin camlarından yandaki tuğla evin boş duvarına bakarak yatıyordu.

Bir sabah meşgul doktor, kalın gri bir kaşını kaldırarak Sue'yu koridora çağırdı.

"Bir şansı var; diyelim ki on şanstan biri," dedi, ateş ölçerdeki cıvayı silkeleyerek. "Bu da yaşamak istemesine bağlı. İnsanların cenazeciden yana saf tutma alışkanlığı bütün ilaç bilimini saçma gösteriyor. Küçük hanımınız iyileşmeyeceğine karar vermiş. Aklında bir şey var mı?"

"O... bir gün Napoli Körfezi'ni resmetmek istiyordu," dedi Sue.

"Resim mi? Saçma! İki kez düşünmeye değer bir şey var mı aklında; mesela bir erkek?"

"Bir erkek mi?" dedi Sue, sesinde bir tınlamayla. "Bir erkek değer mi... hayır, doktor; öyle bir şey yok."

"O halde zayıflıktır," dedi doktor. "Bilimin benim çabalarım aracılığıyla yapabileceği her şeyi yapacağım. Ama hastam cenaze alayındaki arabaları saymaya başlayınca ilaçların iyileştirme gücünden yüzde elli çıkarıyorum. Kışlık palto kollarının yeni modası hakkında tek bir soru sormasını sağlarsanız, ona on şansta bir yerine beşte bir şans vermeye söz veririm."

Doktor gidince Sue çalışma odasına gidip bir Japon peçetesini ıslak hamur gibi olana dek ağladı. Sonra çizim tahtasıyla, düdükle bir ragtime çalarak Johnsy'nin odasına cesurca girdi.

Johnsy yatak örtüsünün altında neredeyse hiç dalga yapmadan, yüzü pencereye dönük yatıyordu. Sue uyuduğunu sanarak ıslık çalmayı bıraktı.

Tahtasını kurdu ve bir dergi hikâyesi için kalem-mürekkep resim çizmeye başladı. Genç sanatçılar, genç yazarların Edebiyat'a giden yollarını açmak için yazdıkları dergi hikâyelerini resimleyerek Sanat'a giden yollarını açmak zorundadır.

Sue hikâyenin kahramanı, Idaho'lu bir kovboyun üstüne zarif bir at yarışı pantolonu ve tek gözlük çizerken, kısık bir ses duydu; ses birkaç kez tekrarlandı. Çabucak yatağın yanına gitti. Johnsy'nin gözleri iyice açıktı. Pencereden dışarı bakıyor ve sayıyordu... geriye doğru sayıyordu.

"On iki," dedi ve biraz sonra "on bir;" sonra "on" ve "dokuz;" sonra "sekiz" ve "yedi", neredeyse birlikte.

Sue endişeyle pencereden dışarı baktı. Sayılacak ne vardı? Yalnızca çıplak, kasvetli bir avlu ve altı metre ötedeki tuğla evin boş duvarı görünüyordu. Çok yaşlı, kökleri çürümüş ve burkulmuş bir sarmaşık asması tuğla duvarın yarısına kadar tırmanıyordu. Sonbaharın soğuk nefesi yapraklarını koparmış, iskelet dalları çürüyen tuğlalara neredeyse çıplak tutunuyordu.

"Ne oldu, canım?" diye sordu Sue.

"Altı," dedi Johnsy, neredeyse fısıltıyla. "Daha hızlı düşüyorlar şimdi. Üç gün önce neredeyse yüz tane vardı. Saymak başımı ağrıtıyordu. Ama şimdi kolay. Bir tane daha gidiyor. Şimdi yalnızca beş tane kaldı."

"Ne beş tane, canım? Söyle Sudie'ne."

"Yaprak. Sarmaşıkta. Sonuncusu düşünce ben de gideceğim. Bunu üç gündür biliyorum. Doktor sana söylemedi mi?"

"Ah, böyle saçmalık hiç duymadım," diye yakındı Sue, muhteşem bir küçümsemeyle. "Eski sarmaşık yapraklarının senin iyileşmenle ne ilgisi var? Üstelik o asmayı çok severdin, yaramaz kız. Aptallık etme. Doktor bu sabah bana, çok yakında iyileşme şansının, ne dediğini tam hatırlayayım, ona karşı bire on olduğunu söyledi! Bu, New York'ta tramvaya binerken ya da yeni bir binanın yanından geçerken sahip olduğumuz şansa neredeyse eşit. Şimdi biraz et suyu içmeye çalış, Sudie de çizimine dönsün; editöre satsın ve hasta çocuğu için şarap, kendi doymak bilmez karnı için de domuz pirzolası alsın."

"Daha fazla şarap almana gerek yok," dedi Johnsy, gözlerini pencereye dikmiş. "Bir tane daha gidiyor. Hayır, et suyu istemiyorum. Bu da dört yapar. Karanlık basmadan sonuncunun düşüşünü görmek istiyorum. Sonra ben de gideceğim."

"Johnsy, canım," dedi Sue, üstüne eğilerek, "ben çalışmayı bitirene kadar gözlerini kapalı tutup pencereden bakmayacağına söz verir misin? Bu çizimleri yarına teslim etmem gerekiyor. Işığa ihtiyacım var, yoksa perdeyi indirirdim."

"Başka odada çizemez misin?" diye sordu Johnsy, soğuk bir sesle.

"Senin yanında olmayı tercih ederim," dedi Sue. "Ayrıca o saçma sarmaşık yapraklarına bakıp durmanı istemiyorum."

"İşin bitince hemen söyle," dedi Johnsy, gözlerini kapatıp düşmüş bir heykel gibi beyaz ve hareketsiz yatarak, "çünkü sonuncunun düşüşünü görmek istiyorum. Beklemekten yoruldum. Düşünmekten yoruldum. Her şeye tutunmayı bırakıp o zavallı, yorgun yapraklardan biri gibi aşağı, aşağı süzülerek gitmek istiyorum."

"Uyumaya çalış," dedi Sue. "Yaşlı keşiş madenci için modelim olması için Behrman'ı çağırmam lazım. Bir dakika bile gitmeyeceğim. Ben dönene kadar kıpırdama."

Yaşlı Behrman, onların altındaki zemin katta yaşayan bir ressamdı. Altmışını geçmişti ve Michelangelo'nun Musa'sına benzer bir sakalı, bir şeytan cücenin gövdesi boyunca bir satirin başından kıvrılıyordu. Behrman sanatta bir başarısızdı. Kırk yıldır fırça tutmuş ama Sanat Metresi'nin giysisinin eteğine dokunacak kadar bile yaklaşamamıştı. Hep bir şaheser yapmak üzereydi ama henüz başlamamıştı. Birkaç yıldır ticaret ve reklam alanında arada bir yaptığı sıvama dışında hiçbir şey çizmemişti. Profesyonel bir modelin ücretini ödeyemeyen koloninin genç sanatçılarına modellik yaparak biraz kazanırdı. Aşırı cin içer ve hâlâ gelecek şaheserinden söz ederdi. Bunun dışında, kimsedeki yumuşaklığı korkunç biçimde alaya alan sert bir ihtiyardı ve kendini üst kattaki atölyenin iki genç sanatçısını koruyan özel bir bekçi köpeği sayardı.

Sue, Behrman'ı aşağıdaki loş inde ardıç yemişi kokarken buldu. Bir köşede, yirmi beş yıldır şaheserin ilk çizgisini beklemekte olan bir şövale üstünde boş bir tuval duruyordu. Johnsy'nin hayalini ve kendisi de bir yaprak kadar hafif ve kırılgan olan Johnsy'nin dünyaya zayıf tutunuşu gevşediğinde gerçekten süzülüp gideceğinden korktuğunu anlattı.

Yaşlı Behrman, kırmızı gözlerinden belli belirsiz yaşlar akarak böyle aptalca hayallere karşı küçümsemesini ve alayını haykırdı.

"Ne!" diye bağırdı. "Dünyada lanet bir asmadan yapraklar düştü diye ölecek kadar budalalık eden insanlar var mı? Böyle bir şey duymadım. Hayır, senin aptal keşiş budala kafan için model olmayacağım. Neden bu saçma işin onun kafasına girmesine izin veriyorsun? Ah, zavallı küçük Bayan Johnsy."

"Çok hasta ve zayıf," dedi Sue, "ve ateş aklını hastalıklı ve garip hayallerle doldurmuş. Pekâlâ, Bay Behrman, eğer bana poz vermek istemiyorsanız vermeyin. Ama bence siz korkunç, yaşlı, boş boğaz bir adamsınız."

"Tam kadın gibisin!" diye bağırdı Behrman. "Kim dedi poz vermem diye? Hadi git. Seninle geliyorum. Yarım saattir hazır olduğumu söylemeye çalışıyorum. Tanrım! Burası Bayan Johnsy gibi iyi birinin hasta yatacağı bir yer değil. Bir gün bir şaheser yapacağım ve hepimiz buradan gideceğiz. Evet, Tanrım!"

Yukarı çıktıklarında Johnsy uyuyordu. Sue perdeyi pencere eşiğine kadar indirdi ve Behrman'a öbür odaya geçmesini işaret etti. Orada korkuyla pencereden sarmaşık asmasına baktılar.

Sonra birbirlerine konuşmadan bir an baktılar. Israrcı, soğuk bir yağmur kar karışık yağıyordu. Behrman eski mavi gömleğiyle, kaya olarak ters çevrilmiş bir kazanın üstüne keşiş madenci olarak oturdu.

Ertesi sabah Sue bir saatlik uykudan uyandığında Johnsy'yi donuk, iri gözlerle kapalı yeşil perdeye bakarken buldu.

"Kaldır; görmek istiyorum," diye emretti fısıltıyla.

Sue yorgun yorgun yerine getirdi.

Ama bir bakın! Bütün gece süren dövücü yağmurdan ve şiddetli rüzgâr sağanaklarından sonra, tuğla duvarın karşısında hâlâ bir sarmaşık yaprağı duruyordu. Asmanın son yaprağıydı. Sapının yakınında hâlâ koyu yeşildi, ama tırtıklı kenarları çürümenin ve yıkılışın sarısına boyanmıştı; yerden yaklaşık yedi metre yukarıda bir dalda cesurca asılı duruyordu.

"Sonuncusu," dedi Johnsy. "Gece mutlaka düşeceğini sanmıştım. Rüzgârı duydum. Bugün düşecek ve ben de aynı zamanda öleceğim."

"Aman, aman!" dedi Sue, yorgun yüzünü yastığa eğerek, "kendini düşünmüyorsan beni düşün. Ben ne yaparım?"

Ama Johnsy cevap vermedi. Dünyadaki en yalnız şey, gizemli ve uzak yolculuğuna hazırlanan bir ruhtur. Onu dünyaya ve dostluğa bağlayan bağlar birer birer çözüldükçe bu hayal onu daha da güçlü kuşatır gibiydi.

Gün geçip gitti ve alacakaranlıkta bile duvarın karşısında sapına tutunan o tek sarmaşık yaprağını görebildiler. Sonra gece gelince kuzey rüzgârı yine salıverildi, yağmur pencerelere vurmaya ve alçak Hollanda saçaklarından damlamaya devam etti.

Yeterince ışık olunca Johnsy, o merhametsiz, perdenin kaldırılmasını emretti.

Sarmaşık yaprağı hâlâ oradaydı.

Johnsy uzun süre ona baktı. Sonra gaz ocağında tavuk suyunu karıştıran Sue'yu çağırdı.

"Kötü bir kız oldum, Sudie," dedi Johnsy. "Bir şey o son yaprağı orada tutuyor, ne kadar kötü olduğumu bana göstermek için. Ölmek istemek günahtır. Şimdi bana biraz et suyu ve içine biraz şarap katılmış süt getirebilirsin ve... hayır, önce bir el aynası getir; sonra yanıma biraz yastık yığ, oturup yemek yapışını seyredeyim."

Bir saat sonra dedi ki:

"Sudie, bir gün Napoli Körfezi'ni resmetmeyi umuyorum."

Doktor öğleden sonra geldi, Sue de ayrılırken onunla koridora çıkmak için bahane buldu.

"Şansları eşit," dedi doktor, Sue'nun ince, titreyen elini avucuna alarak. "İyi bakımla kazanırsınız. Şimdi aşağıdaki başka bir vakaya bakmalıyım. Adı Behrman, bir tür sanatçı sanırım. O da zatürre. Yaşlı, zayıf bir adam ve atak şiddetli. Onun için umut yok; ama bugün daha rahat edeceği hastaneye gidiyor."

Ertesi gün doktor Sue'ya dedi ki: "Tehlikeyi atlattı. Kazandınız. Şimdi beslenme ve bakım; hepsi bu."

Ve o öğleden sonra Sue, Johnsy'nin yattığı yatağa geldi; Johnsy, çok mavi ve çok işe yaramaz yünlü bir omuz atkısı örüyordu; Sue, kolunu yastıklarla birlikte ona doladı.

"Sana söyleyecek bir şeyim var, beyaz fare," dedi. "Bay Behrman bugün hastanede zatürreden öldü. Yalnızca iki gün hastaydı. Hasta ilk günün sabahında kapıcı onu aşağıdaki odasında acıdan çaresiz buldu. Ayakkabıları ve giysileri baştan aşağı ıslak ve buz gibiydi. O korkunç gecede nereye gittiğini bir türlü anlayamadılar. Sonra yanan bir fener, yerinden sürüklenmiş bir merdiven, dağılmış fırçalar ve üstünde yeşil ve sarı renkler karıştırılmış bir palet buldular ve... pencereden duvardaki son sarmaşık yaprağına bak, canım. Rüzgâr eserken neden hiç kıpırdamadığını merak etmedin mi? Ah, hayatım, o Behrman'ın şaheseri. Son yaprağın düştüğü gece onu oraya o çizdi."

— Metin sonu —1658 kelime · Tam metin
Anlama kontrolü

Üç soru, tek metin.

Cevapları seç, sonra kontrol et. Sorular bu metin için özgün yazıldı.

1. Doktor Johnsy'nin iyileşmesi için en çok neyin gerektiğini söylüyor?
2. Yaprak neden düşmemiş?
3. Behrman'a ne oluyor?
4. Sue'nun "Behrman'ın şaheseri" demesi ne anlama geliyor?

Kitaplık · Metin kamu malıdır; kaynak ve lisans bilgisi okuyucunun altında yer alır.