← Vanka1059 kelime · ~5 dk
Kamu malı · Anton Çehov · Hikâye

Vanka

Moskova'da kunduracıya çırak verilmiş dokuz yaşındaki Vanka'nın, köydeki dedesine yazdığı yürek burkan mektup.

01Vanka

Dokuz yaşındaki Vanka Jukov, üç aydır kunduracı Alyahin'in yanında çıraklık ediyordu. Noel arifesinde oturup bekledi. Efendisiyle hanımı ve işçiler gece yarısı ayinine gidince, efendisinin dolabından bir şişe mürekkep ile ucu paslı bir kalem aldı; önüne buruşuk bir kâğıt yaydı ve yazmaya koyuldu. İlk harfi yazmadan önce birkaç kez korkuyla kapıya ve pencerelere baktı, iki yanında kalıplarla dolu raflar uzanan karanlık ikona gizlice göz attı ve kesik bir iç çekti. Kâğıt tezgâhın üstünde duruyordu, kendisi de önünde diz çökmüştü.

"Sevgili dedeciğim, Konstantin Makaritç," diye yazdı, "sana bir mektup yazıyorum. Noel'ini kutlarım, Yüce Allah'tan sana her türlü nimeti dilerim. Ne babam var ne annem; bana kalan yalnız sensin."

Vanka gözlerini mum ışığının yansıdığı karanlık ikona kaldırdı ve Jivarev ailesinin gece bekçisi olan dedesi Konstantin Makaritç'i canlı canlı anımsadı. Ufak tefek ama olağanüstü çevik ve canlı, altmış beş yaşında bir ihtiyardı; yüzü hiç solmayan bir gülümsemeyle, gözleri sarhoş gibi parlardı. Gündüzleri uşak mutfağında uyur ya da aşçılarla şakalaşır, geceleri bol bir koyun postuna sarınıp bahçede dolaşır ve küçük tokmağıyla tahtalara vururdu. Yaşlı Kaştanka ile, koyu renkli ve gelincik gibi uzun bedenli olduğu için Yılanbalığı denen köpek, başları öne eğik onun peşinden giderlerdi. Bu Yılanbalığı olağanüstü kibar ve sevecendi; yabancılara da kendi efendilerine de aynı iyilikle bakardı, ama pek iyi bir ün kazanmamıştı. Nezaketinin ve uysallığının altında en şeytanca kurnazlık gizliydi. Gerektiğinde sessizce sokulup bacaklara dişi geçirmekte, kilere dalmakta ya da bir köylünün tavuğunu çalmakta onun kadar usta yoktu. Arka bacakları birkaç kez neredeyse koparılacaktı, iki kez asılmıştı, her hafta yarı ölü olana kadar dövülüyordu; ama hep yeniden canlanırdı.

Şu anda dede büyük olasılıkla kapıda duruyor, kiliseyi gösteren kırmızı pencerelere gözlerini kısarak bakıyor, uzun keçe çizmeleriyle yere vuruyor ve uşaklarla şakalaşıyordu. Küçük tokmağı kemerinden sarkıyordu. Ellerini kavuşturmuş, soğuktan omuzlarını kısmış, yaşlı bir kıkırdamayla önce hizmetçi kızı, sonra aşçı kadını çimdikliyordu.

"Bir tutam enfiyeye ne dersiniz?" diyordu kadınlara enfiye kutusunu uzatarak.

Kadınlar bir çekip hapşırırdı. Dede anlatılamayacak kadar sevinir, neşeli bir kahkaha atıp bağırırdı:

"Koparın onu, donmuş!"

Köpeklere de bir çekim enfiye koklatırlardı. Kaştanka hapşırır, başını sallar, gücenmiş gibi uzaklaşırdı. Yılanbalığı nezaketinden hapşırmaz, kuyruğunu sallardı. Hava da pek güzeldi. Hava durgun, serin ve saydamdı. Gece karanlıktı ama bütün köy beyaz çatılarıyla, bacalardan yükselen duman halkalarıyla, kırağıyla gümüşlenmiş ağaçlarıyla, kar yığınlarıyla görünüyordu. Bütün gökyüzü neşeyle yanıp sönen yıldızlarla donanmıştı ve Samanyolu, bayram için yıkanıp karla ovulmuş gibi berraktı...

Vanka iç çekti, kalemini daldırıp yazmaya devam etti:

"Dün de azar işittim. Efendim beni saçımdan tutup avluya çıkardı ve kunduracı kalıbıyla dövdü; çünkü sallanan beşikte onların çocuğunu uyuturken yanlışlıkla uyuyakalmıştım. Bir hafta önce de hanım bana bir ringa balığı temizlememi söyledi, ben kuyruğundan başlayınca balığı alıp başını yüzüme soktu. İşçiler benimle alay ediyor, beni votka almaya meyhaneye gönderiyor, onlar için efendinin salatalıklarını çalmamı söylüyor, efendi de elinin altında ne bulursa onunla beni dövüyor. Yiyecek de yok. Sabah ekmek, öğle lapa, akşam yine ekmek veriyorlar; çay ya da çorbaya gelince, efendiyle hanım hepsini kendileri yutuyor. Beni koridorda yatırıyorlar ve o sefil çocukları ağlayınca hiç uyuyamıyorum, beşiği sallamak zorunda kalıyorum. Sevgili dedeciğim, Tanrı'nın merhametiyle beni buradan al, köye, eve götür. Artık dayanamıyorum. Ayaklarına kapanıyorum, ömrüm boyunca senin için Tanrı'ya dua edeceğim; beni buradan al, yoksa öleceğim."

Vanka'nın ağzı titredi, kara yumruğuyla gözlerini ovuşturdu ve hıçkırdı.

"Enfiyeni senin için ezeceğim," diye sürdürdü. "Senin için dua edeceğim ve herhangi bir şey yaparsam beni Sidor'un keçisi gibi dövebilirsin. Eğer işim yok sanıyorsan, kâhyaya, Allah rızası için, ayakkabılarını temizleyeyim diye yalvaracağım; ya da Fedka'nın yerine çoban çocuk olurum. Sevgili dedeciğim, daha fazla dayanamıyorum, bu hiç yaşamak değil. Köye kaçmak istedim ama botlarım yok ve donmaktan korkuyorum. Büyüdüğümde bunun için sana bakacağım, kimsenin seni üzmesine izin vermeyeceğim; sen ölünce de, annemin ruhu için olduğu gibi, senin ruhun için dua edeceğim.

Moskova büyük bir şehir. Hepsi beylerin evleri, bir sürü at var ama koyun yok ve köpekler ısırgan değil. Buradaki çocuklar yıldızla kapı kapı dolaşmıyor, kimsenin korosuna girmesine izin vermiyorlar; bir de bir vitrinde, olta ipiyle birlikte hazır, her çeşit balığa uygun, çok güzel olta iğneleri gördüm; hatta kırk kiloluk bir yayın balığını tutacak bir iğne bile vardı. Evdeki efendinin tüfeklerine benzeyen, her çeşit tüfek satılan dükkânlar gördüm; her biri yüz ruble ederdi bence... Kasap dükkânlarında çil kuşları, çulluklar, balıklar ve tavşanlar var, ama dükkâncılar bunları nerede vurduklarını söylemiyor.

Sevgili dedeciğim, büyük evde Noel ağacı kurulunca bana yaldızlı bir ceviz al ve yeşil sandığın içine koy. Genç hanım Olga İgnatyevna'dan iste, Vanka için de."

Vanka titrek bir iç çekti ve yine pencereye baktı. Dedesinin efendisinin ailesi için Noel ağacı getirmek üzere her yıl ormana gittiğini ve torununu da yanında götürdüğünü hatırladı. Ne güzel zamanlardı! Dedesi boğazından sesler çıkarır, orman soğuktan çatırdar, onlara bakarken Vanka da kahkaha atardı. Noel ağacını kesmeden önce dede piposunu içer, yavaşça bir tutam enfiye çeker, üşüyen Vanka'ya gülerdi... Kırağıyla kaplı genç köknar ağaçları, hangisinin öleceğini görmek için kıpırdamadan beklerdi. Nereye bakılsa kar yığınlarının üstünden bir ok gibi bir tavşan geçerdi... Dede kendini tutamayıp bağırırdı: "Tut onu, tut onu... tut! Ah, kuyruğu kesik şeytan!"

Noel ağacını kesince dede onu büyük eve sürükler ve orada süslemeye koyulurdu... Vanka'nın en sevdiği genç hanım Olga İgnatyevna hepsinden çok işle uğraşırdı. Vanka'nın annesi Pelageya hayattayken ve büyük evde hizmetçi olarak çalışırken Olga İgnatyevna ona tatlılar verir, yapacak daha iyi bir işi olmayınca ona okuma yazma öğretir, yüze kadar saymayı ve hatta kadril dansını bile öğretirdi. Pelageya ölünce Vanka dedesinin yanında olmak üzere uşak mutfağına, mutfaktan da Moskova'daki kunduracıya gönderilmişti.

"Gel, sevgili dedeciğim," diye mektubuna devam etti Vanka. "Allah aşkına yalvarırım, beni buradan al. Benim gibi mutsuz bir yetime acı; burada herkes beni dövüyor ve çok açım; ne kadar sefil olduğumu anlatamam, hep ağlıyorum. Geçen gün efendi kalıpla kafama vurdu, düşüp kaldım. Hayatım sefil, bir köpeğin hayatından daha kötü... Alyona'ya, tek gözlü Yegorka'ya ve arabacıya selam gönderiyorum; akordeonumu da kimseye verme. Torunun İvan Jukov. Sevgili dedeciğim, mutlaka gel."

Vanka yazı kâğıdını iki kez katladı ve bir gün önce bir kopeğe aldığı zarfın içine koydu... Biraz düşündükten sonra kalemi daldırıp adresi yazdı:

Köyde dedeme.

Sonra başını kaşıdı, biraz düşündü ve ekledi: Konstantin Makaritç. Yazmasına engel olunmadığı için sevinerek şapkasını giydi ve küçük paltosunu bile giymeden, gömleğiyle sokağa fırladı...

Bir gün önce sorduğu kasap dükkânındaki adamlar, mektupların posta kutularına atıldığını, kutulardan da sarhoş arabacıların sürdüğü, çıngırakları çalan posta arabalarıyla bütün dünyaya taşındığını söylemişti. Vanka en yakın posta kutusuna koştu ve değerli mektubu yarığa soktu...

Bir saat sonra tatlı umutlarla uyuyordu... Soba düşünde göründü. Sobanın üstünde dedesi oturmuş, çıplak bacaklarını sallıyor ve mektubu aşçılara okuyordu...

Sobanın yanında Yılanbalığı kuyruğunu sallıyordu.

— Metin sonu —1059 kelime · Tam metin
Anlama kontrolü

Üç soru, tek metin.

Cevapları seç, sonra kontrol et. Sorular bu metin için özgün yazıldı.

1. Vanka'nın dedesi kimdir?
2. Vanka dedesinden ne istiyor?
3. Mektubun dedesine ulaşamayacağı nereden anlaşılıyor?
4. Hikâyenin son sahnesi (Vanka'nın rüyası) neyi anlatır?

Kitaplık · Metin kamu malıdır; kaynak ve lisans bilgisi okuyucunun altında yer alır.